Zondag 43 – Spreek de juiste woorden op de juiste tijd!

Preek gehouden in Heemse, 6 april 2014
Tekst: Spreuken 15 / Zondag 43

Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus,
[Dia 1] God schiep een mens die kon spreken, geweldig! Wat kunnen woorden je raken: “Goedemorgen, goed je weer te zien!”, en je voelt je blij van binnen; “Hoi, hoe gaat het met je?” en je voelt dat de ander op je betrokken is; een gesprek waarin je je diepste gevoelens en gedachten kunt delen. Ik vind het heerlijk om zo met een ander om te kunnen gaan. Maar wat is het lastig als je niet goed uit je woorden kan komen, of niet goed kan horen; als je last hebt van afasie of als je alleen door iets op te schrijven iets aan een ander kunt vertellen.
Spreken is geweldig. Toch is sinds het kwaad in de wereld is gekomen, spreken niet alleen maar mooi. Je kunt een andere kwetsen door wat je zegt, je kunt als de ander er niet bij is verkeerde dingen over hem of haar zeggen: zelfs in de kleuterklas kan dat al gebeuren. Een jongetje zegt tegen een meisje: ik vind hem zo stom. Hij zegt altijd van die rare dingen. Zo zeggen ze samen iets over dat jongetje, dat misschien wel even later in een hoekje staat te huilen. Ik word er verdrietig van als ik zie wat kinderen elkaar soms al aan kunnen doen. Het zit er al jong in en bij het ouder worden merk ik steeds weer hoe moeilijk het is om geen verkeerde dingen over een ander te zeggen. Hoe makkelijk heb je, als je niet oppast, je oordeel over een ander klaar. Daarom leert God je om je woorden goed te gebruiken.
Vandaag luisteren we naar Gods wet, waarin Hij ons jou ook aanspreekt op je spreken. Niet als zomaar een lesje goede omgangsvormen. Je mag goed over een ander praten, omdat er ook er eerst goed over jou gesproken is. Boven de wet staat het belangrijkste van de wet. God zegt: ‘Ik ben de God die je bevrijd heeft´. Vandaag zegt God tegen jou: Ik heb je bevrijd van de macht van het kwaad, door Jezus Christus. De Here Jezus is voor jou gestorven aan het kruis. Hij wilde al het kwaad, ook jouw verkeerde woorden wegnemen en er niet meer aan denken. Hij neemt het voor je op in de hemel. Hij zegt alleen maar goed dingen over jou, als je in Hem gelooft.
Wie zo leeft samen met Jezus, wie die liefde van Hem één keer ervaren heeft, die wil ook iets van die liefdevolle woorden doorgeven aan anderen. Hoe moeilijk dat soms ook is. Christus belooft daarvoor ook de kracht van zijn Heilige Geest. Laten we daarom luisteren naar hoe God wil dat we spreken. Niet omdat het moet, niet omdat het netjes is, niet omdat het fijn voelt, maar in de eerste plaats omdat Jezus in je woont en je zijn liefde door wilt geven.
Spreek de juiste woorden op de juiste tijd!
1. Spreek zacht
2. Spreek weinig
3. Spreek verstandig
1. zachte woorden
In het boek Spreuken, dat we net lazen, staan allemaal korte uitspraken. Uitspraken waar lang over nagedacht is. Ze geven vaak heel precies aan hoe dingen zijn, net als spreekwoorden in onze taal dingen kort en krachtig kunnen neerzetten. Het zijn spreuken die je eigenlijk niet achter elkaar moet lezen, maar die je eigenlijk even op je in moet laten werken.
Juist in je manier van praten komt naar voren of jij zelf ook wijs en verstandig bent. Vers 1 heeft het over een ‘vriendelijk’ (raq = zacht, mild) antwoord. Vers 4 heeft het over ‘kalme’ (markeh = helend) woorden en vers 26 heeft het over ‘vredige’ (thahor = puur, rein) woorden.
Soms kan iemand boos zijn. Verontwaardigd over wat hem is aangedaan. Er zit dan veel woede in zijn stem. Hij praat harder en wil zichzelf verdedigen. Misschien is hij zelfs zo boos dat hij een ander aanvalt. Een conflict is zomaar geboren.
Het is niet eerlijk! Wat een rotstreek! Hoe heb je dat ooit kunnen doen!
Dat kunnen hele harde woorden zijn, die een ander pijn doen!
Soms kan die boosheid ook terecht zijn. Als dingen niet kunnen of niet mogen, hoeft die boosheid niet opgekropt. God kan ook heilig verontwaardigd zijn, boos zijn over wat er gebeurt aan onrecht.
Maar vers 1 gaat dan over op hoe je reageert op boze woorden. Spreek je dan krenkende, minachtende woorden, dan is het als olie op het vuur. Dan wakker je de woede alleen maar aan. Maar als je wijs bent, dan reageer je met vriendelijke woorden. Dan bedaart de woede en keert de rust terug. Dan kun je langzaam aan weer gewoon de dingen met elkaar bespreken. Elk huwelijk kent zijn moeiten, elke familie zijn gevoeligheden, elke leven zijn vragen, en in elke vriendschap kan het wel eens schuren: wat is het belangrijk dat je: als je van je huwelijk, familie, vrienden houdt, je na een meningsverschil het gesprek niet uit de weg gaat, maar elkaar opzoekt en vriendelijk met elkaar spreekt, zodat je elkaar weer bereikt.
Vers 4 zegt het zelfs zo: ‘kalme woorden zijn een levensboom’. Wie kalme woorden weet te spreken tegen zijn naaste, kan zijn naaste opbeuren. Kan als er een meningsverschil is, zorgen dat mensen elkaar weer bereiken en begrijpen. Kan mensen die last hebben van wat er gebeurd is, helpen om het een plek te geven. Wat fijn als je zo in de kerk elkaar ook troost bij verdriet, bemoedigt bij moeite, als je goede en dankbare woorden tegen elkaar spreekt. Die woorden zijn als een levensboom: de levensboom zal straks staan op de nieuwe hemel en nieuwe aarde, en die boom geeft elke maand zijn levendmakende vrucht. Ook in het paradijs stond een boom van leven. Wie in staat is kalme woorden te spreken, die maakt de plaats waar hij leeft tot een paradijs! (Henry).
Daartegenover staat dat wie niet kalm en zacht spreekt van het leven een hel kan maken. Wie leugens spreekt, kwaad spreekt over de ander, kan de ander kapot maken met zijn woorden. Izebel liet valse getuigen komen, om te zorgen dat Nabot uit de weg werd geruimd. Daarom beschrijft God in de Bijbel ook dat zo iemand zelf zwaar gestraft moet worden.
Schelden doet geen zeer, slaan zo veel te meer! Is dat zo? Wie kwaad spreekt, die vernietigt de geest, staat in vers 4. Letterlijk staat er ‘die breekt de geest’. Slechte woorden die de ander pijn doen breken misschien geen botten, maar je kunt er wel enorm door geraakt worden. Hoeveel harten zijn er niet gebroken door verkeerd gesproken woorden (Henry). In het vorige gebod ging het over geld: daar kun je van beroofd worden. Maar soms kan het nog erger zijn als je beroofd wordt van je goede naam!
Vers 26 zegt zelfs: kwade gedachten zijn de Here een gruwel. Hier komen niet alleen de woorden in beeld, maar ook de gedachten. Niet alleen woorden, maar ook gedachten en je gezichtsuitdrukking kunnen verkeerd en kwaad zijn. De Heer ziet uw, jouw en mijn hart. Hij vindt het vreselijk als we het verkeerde denken. Maar tegelijk geniet Hij ervan als we vredige woorden spreken. Dat zijn zuivere woorden. Die woorden zorgen ervoor dat woorden gebruikt worden waar ze voor bedoeld waren: om echt in verbondenheid en vrede met elkaar te leven. In Efeze 4 sluit Paulus daarbij aan. U hebt Jezus leren kennen! Laat je daarom vernieuwen. Leg daarom de leugen af en spreek de waarheid tegen elkaar. Laat alle wrok en drift en boosheid varen, alle geschreeuw en gevloek, en alle kwaadaardigheid. Laat geen vuile taal over uw lippen komen, maar alleen goede en waar nodig opbouwende woorden, die goeddoen aan wie ze hoort. Laten we zo zachte, vriendelijke woorden spreken.
2. Weinig woorden
Wie de goede naam van zijn naaste door zijn woorden wil verdedigen;
wie opkomt voor zijn eer; wie de waarheid liefheeft … die is wijs.
In vers 2 lezen we dat uit de woorden van de wijzen een overvloed van kennis spreekt. Niet dat hij dus een overvloed, een waterval van woorden heeft, maar de woorden die hij spreekt zijn zo opbouwend, zo fijn, zo goed, dat de woorden voelen als een rijke bron van kennis. Maar wie niet nadenkt, wie dwaas is, die kan wel van alles roepen en zeggen, en dat kan dan heel veel zijn, maar uiteindelijk is het alleen maar dwaasheid.
Er kan enorm veel gekletst worden en gepraat.
Ik moet er zelf ook voor oppassen om niet zomaar teveel te willen zeggen. Een preek bestaat uit veel woorden, maar de vraag is: welke wijsheid zit erachter. God wil via preken je geloof mee opbouwen. Maar u die de preken beluistert weet wel dat niet altijd de lange preken de beste preken zijn.
Soms kan er ook enorm lang vergaderd worden en allerlei dingen besproken. Maar ook dan zit de kwaliteit niet in de vele woorden die gezegd zijn.
We leven in een tijd van internet: wat kunnen woorden makkelijk enorm verspreid worden over heel de wereld. Wat kun je makkelijk chatten of berichtjes op internet plaatsen. Maar ook dan is de vraag: zijn de vele berichtjes goed, of weeg je je woorden en zoek je goede woorden die echt iets bijdragen en echt iets toevoegen. Nog nooit konden we zo makkelijk communiceren: toch merkte ik ook afgelopen week dat dingen mislopen door ‘gebrek aan communicatie’.
Wat wordt er op internationaal niveau veel met elkaar gesproken. Maar niet altijd wordt er eerst nagedacht over wat er gezegd of geschreven wordt. Al die woorden leiden er uiteindelijk toe dat er veel in het openbaar komt, waar men achteraf spijt van heeft. Wat laat het opnieuw zien: pas op met te veel woorden spreken of schrijven. Wees eerlijk in wat je zegt. Dat blijkt ook daaruit dat er al ontslagen gevallen zijn omdat mensen zonder na te denken dingen op Twitter en Facebook zetten.
Thomas á Kempis schreef over de navolging van Christus. Zijn boek is na de Bijbel het meest verkochte boek van de wereld. Hij wil graag doen wat Jezus hem leert.
Hij zegt: ‘Ik wilde dat ik vaker gezwegen had en mij niet met mensen bemoeid had.
Pas op voor lege woorden en ga ze uit de weg. Waarom zeggen we soms zo veel?
Om ons hart te luchten, om door andere aardig gevonden te worden?
Laten we ons richten op Jezus en alleen ons afvragen wat Hij van ons vindt.
Want zijn liefde blijft voor altijd, terwijl andere mensen straks zullen sterven.’
´Maar´ zegt Thomas à Kempis: ‘Soms zou ik wel langer willen spreken. Als je samen één bent in de Here Jezus. Als je een goed gesprek hebt op geloofsniveau. Wat is het dan heerlijk om tot diep in de nacht samen met elkaar opbouwend te spreken!’.
Het boek spreuken staat vol van aansporingen om niet te veel te zeggen. ‘Bij een betrouwbaar mens is een geheim veilig: hij hult zich in zwijgen. Maar bij een roddelaar is een geheim niet veilig’ (11:13). In hoofdstuk 17:28 staat zelfs: Als je zwijgt, dan denkt men dat je verstandig bent, ook al ben je misschien dwaas. En een laatste advies: als je beledigt wordt: Zwijg dan maar, dan ben je verstandig. Een dwaas die zal onmiddellijk terugschelden! Waar teveel gesproken wordt verliest het woord aan waarheid en krijg je gezwets. Daarom spreek weinig woorden.
3. Spreek verstandig
Waar het uiteindelijk op aankomt is om verstandig met je woorden om te gaan.
Om na te denken, voordat je iets zegt en niet nadat je iets gezegd hebt. Zo zegt vers 28 dat ook: een rechtvaardige denkt na voordat hij iets zegt. Het is knap als je echt naar de ander kan luisteren. Als je de ander uit laat spreken. Als je niet verstandig bent heb je al een beeld gemaakt van wie die ander is, wat hij wil zeggen, heb je je oordeel al klaar. Vraag het aan jezelf: kun je je openstellen voor de ander. Kun je echt luisteren. Alleen dan spreek je het juiste woord op de juiste plaats. Praten met elkaar, bestaat voor meer dan de helft uit luisteren! Volgende week zijn er weer verkiezingen: vraag je maar eens af, kan die ander luisteren?
Maar iemand kan zeggen: het gaat er toch om dat je de waarheid spreekt. Als je de waarheid spreekt is dat toch goed genoeg? Maar dat is niet altijd waar. Als je vertelt over een ander dat hij iets raars gedaan heeft, dan kan dat honderd keer waar zijn, maar daarmee laat je nog geen liefde voor de ander zien. Dus is het beter het niet te vertellen. Ook is het belangrijk om je af te vragen tegen wie zeg ik het: tegen een kind vertel je iets anders dan tegen je man of vrouw. Tegen een oudere zal je anders spreken dan tegen een jongere. Zoek wat juist is in de situatie.
Wie die verstandige woorden weet te vinden, kan echt in contact komen met anderen. Die doorbreekt grenzen. Ik geniet ervan als mensen maar niet stil naast elkaar zitten, maar een gesprekje aanknopen in de sportschool, bij de gym, bij de bushalte of in de kerk. Wat mooi als er contact is! Als je voor of na de dienst elkaar aanspreekt. Een appje stuurt om contact te maken. Wat is het mooi als je de tijd neemt om een ander een compliment of een felicitatie te geven, maar wat geweldig ook als je, wanneer er verdriet is, in een paar woorden laat weten dat je meeleeft met de ander.
Zo kunnen we samen op weg gaan, naar die nieuwe hemel en nieuwe aarde. Waar geen leugen en bedrog meer is, waar alleen waarheid is. Waar één taal zal zijn, waarvan op het pinksterfeest al iets zichtbaar werd. Waar de levensboom staat die altijd vrucht zal dragen. Waar we door liederen onze God mogen prijzen. Laten we bidden dat we vol van de Waarheid, vol van Jezus Christus, straks in mogen gaan tot die geweldige wereld, een wereld die zo geweldig is … er zijn geen woorden voor! Amen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: