Spreuken 12 – Wees wijs! (jongeren)

Preek Heemse, jongeren, 28-1-2018
Tekst: (1) Spreuken 12:1,2

Geliefde gemeente van Jezus Christus,
Afgelopen week hebben we op catechisatie, tijdens het catecheseproject, nagedacht over jezelf ontwikkelen. Doordat je naar school gaat, maar ook als je werkt, maar zelfs als je heel oud bent en er komen dingen op je weg, ontwikkel je je. Op school leer je steeds meer wie je bent, wat bij je past, wat je niet goed kunt en wat juist wel. Op je werk leer je van wat je doet, niet voor niets worden voor veel banen mensen met ervaring gevraagd. Maar ook als je ouder bent kun je nog steeds leren: als je leert om met een computer om te gaan of een tablet, op hoge leeftijd. Je bent nooit te oud om te leren!
Wat wel een probleem kan zijn, is dat je niet wil leren. De jongeren reageren: onzin dat je dom bent als je niet wil leren (zie beamer). En het kan inderdaad zo zijn dat je niet wil leren: Je hebt het altijd zo gedaan en je staat niet open voor iets nieuws. Of je denkt: ik kom mijn tijd wel door op school, kan mij boeien wat die leraren allemaal willen zeggen. Ik draai me nog een keer om in bed, en als ik op school ben dan luister ik echt niet. Ik luister wel naar mijn muziek of chil wat met mijn vrienden, maar wat leren: daar heb ik echt geen zin in. Toch zegt Spreuken: ‘Als je zo doet, dan ben je eigenlijk een domme koe.’ Ik weet niet hoe dom en koe is, maar hier staat dat wie niet wil leren lijkt op het vee, op een koe dus. De vertaling heeft er van gemaakt: die is dom. En het is ook niet zo vreemd dat dat er staat: wie niet leert, wie niets aan wil nemen van een ander, die wordt niet slimmer of wijzer, die blijft dom. En je mag vers 2, de tweede helft daar wel aan vast koppelen: wie alleen maar aan zichzelf denkt en niets van de ander over wil nemen. Wie plannetjes maakt waar hij zelf beter van wordt: die wordt niet alleen dom genoemd: De Here veroordeeld dat ook. De Here wil niet dat je zo in het leven staat.

Hoe wil Spreuken het dan wel? Spreuken prijst degene die verlangt naar kennis. Wie graag wat wil leren. Wie luistert naar wat er verteld wordt. Wie een correctie, een aanwijzing, een opmerking hoort, ter harte neemt: die wordt door Spreuken geprezen. Dan ben je wijs en verstandig. Die is een goed mens en geniet ook de gunst van God. God glimlacht als jij steeds meer te weten wil komen. Als je wil groeien in kennis: kennis op school, kennis van het leven, kennis van mensen, kennis van God.

Er staat letterlijk: als je van vermaningen houdt, dan houdt je van kennis. Het is wel mooi dat het er samen staat. Vermaningen zijn een weg, om tot het doel ‘kennis’ te komen. De vermaningen zijn zelf misschien niet leuk, maar het doel is wel leuk. Vergelijk het met dat je een uitstapje maakt: je gaat skiën in Winterberg. Dan moet je eerst heel vroeg je bed uit, anders kom je er niet op tijd. Vind je dat leuk? Om 4:00u opstaan? Ik denk niet voor een gewone dag, maar als je dan kan skiën en een gave dag kan hebben dan wil je wel om 4:00 opstaan. Om vier uur opstaan is de weg om, tot het doel: tot het skiën te komen. Zo zal het niet altijd leuk zijn om huiswerk te gaan doen, om te horen van je ouders dat je je schermpje weg moet leggen, is het niet altijd leuk om van een leraar of dominee van alles moeten aanhoren. Wie zich afsluit blijft ‘even dom, even slim als hij is’, maar wie zegt: ik wil graag leren, die wordt zelf een wijs en verstandig iemand. Die kan wat bereiken in het leven, die leert met mensen omgaan, die wordt tijdens zijn werk iemand waar je wat mee kunt. Die zal ook als hij al oud geworden is profiteren van de kennis die hij al jong heeft opgedaan. Gefeliciteerd als jij houdt van onderricht, want dan houd je van kennis en deel je als goed mens in de liefde en gunst van God!

Tekst: (2) Spreuken 12:15,16
Heeft geloof te maken met je dagelijks leven? Ga met God: heeft dat alleen te maken met bidden, zingen, naar de kerkgaan en bijbellezen? Of kun je op je werk, thuis en op school ook iets met je geloof? Ga je dan ook met God? In Spreuken lees je wijsheid voor elke dag. Wie christen is mag zich laten voeden met de wijsheid van God. Daar kun je elke dag wat mee.
Je vriendin maakt een opmerking waar je heel chagrijnig van wordt: jij doet altijd zo chagrijnig. Jij hebt echt geen smaak met die broek aan. Je collega zegt: wat werk je langzaam. Of: jij had dat echt niet goed schoongemaakt. Je krijgt een appje binnen waarin jij de schuld krijgt van wat er mis gelopen is.
Een bericht, allemaal opmerkingen waar je behoorlijk geïrriteerd van kan raken. Je hebt in je hoofd al tien antwoorden klaar: moet jij eens naar jezelf kijken joh! Moet je horen wie het zegt! Weet je wel hoeveel tijd ik eraan besteed hebt! Vind je dit langzaam: ik doe het liever goed dan dat ik het afraffel.
Maar wat is nu verstandig. Hoe reageer op een goede manier, thuis, in de klas of op school? Wie zich niet kan beheersen die zal er direct uitgooien wat hij denkt. Die zal zijn emoties niet kunnen beheersen en een discussie beginnen: en dan komt er zomaar ruzie, gaat het zomaar van kwaad tot erger, zeg je dingen die je beter niet had kunnen zeggen. Ik denk aan een jongen die op straat zonder reden uitgescholden werd: toen hij gelijk heel boos reageerde liep het helemaal uit de hand. Hij had ook zijn schouders op kunnen halen en niet kunnen reageren.
Daarom zegt de spreuk ook: wie verstandig is, zwijgt als hij beledigd wordt. Of, met een andere vertaling, een verstandig iemand houdt zijn afkeer voor zich. Iemand anders dacht bij deze spreuk aan een andere spreuk die zegt: wie verstandig is, die slaapt eerst een nachtje over zijn reactie. Dat zal niet altijd makkelijk zijn: soms flap je er zomaar wat uit, zeker als je thuis bent. Je moet dan sterk zijn om je te beheersen! Toch is dat waar je een verstandig iemand aan kan herkennen. Een Joodse spreuk zegt: een dwaas herken je eraan dat hij zich niet beheerst in het drinken, niet beheerst in het uitgeven van geld en ook niet beheerst in zijn reactie op kritiek.
Maar wie wijs is, beheerst zich dus. Die is stil, of wacht op een juist moment om iets te zeggen. Denk erover na wat er nu precies gezegd of geappt is. Als je ontdekt: ik moet hier iets mee, dan kan het goed zijn om boos te worden: onrecht moet soms aan de kaak gesteld worden. Als je ontdekt: het klopt niet en hij heeft het mis. Denk er dan niet over na en laat het voor wat het is. Als je er steeds weer over nadenkt wordt het alleen maar groter voor je.
Eigenlijk kom je terug bij wat hiervoor stond: een wijze neemt adviezen ter harte. Die luistert. Maar een dwaas luistert nooit, die reageert zonder na te denken. Zelfs als hij richting een afgrond loopt neemt hij je adviezen niet ter harte. Hij doet alleen wat wijs is in zijn eigen ogen: hij is eigenwijs.
De Here Jezus heeft ons ook geleerd om als iemand je op de wang wil slaan, niet direct terug te slaan, maar eerder de andere wang toe te keren (Mat. 5:38). En Paulus leerde om als je boos wordt niet te zondigen. Spreek geen verkeerde, maar goede en opbouwende woorden. Die goed die aan wie ze hoort! Ik hoop dat je zo door de Geest steeds meer leert om in liefde en in wijsheid op je naaste te reageren!

Spreuken 12:9,24

Geloof en dagelijks leven hebben met elkaar te maken. Je ziet dat heel duidelijk aan deze spreuken. Voor veel spreuken hoef je echt geen christen te zijn om het te herkennen. Maar God heeft de mensen gemaakt, heeft jou, u en mij gemaakt. Hij leert ons dat ook via Koning Salomo hoe je het beste in het leven kan staan.
Vers 9 lijkt wel voor onze tijd geschreven. Een tijd waarin mensen soms meer kopen dat ze kunnen betalen. Vroeger was het al zo dat een Israëliet heel veel mensen in kon huren, dan leek hij heel belangrijk. Maar hij moest ze allemaal betalen en dan had hij misschien helemaal geen geld over om zelf brood te kopen. Ik ken het verhaal van iemand die een eigen bedrijf had, en toen een hele dure mercedes kocht: uiteindelijk had hij wel een auto voor de deur staan, maar had hij zoveel schulden dat hij geen brood meer kon kopen en zijn bedrijf failliet ging. Je kunt op grote voet leven: te dure kleren kopen, te veel uitgeven bij de Mediamarkt, een te groot huis kopen met hoge maandlasten. Maar als je dan in de schulden komt moet je het flink bezuren. Nee; wees dan liever wijs en verstandig. Dan kun je beter gewoon je werk doen op je land met misschien een knecht, en dan nog wat geld overhouden voor de dagelijkse dingen. Dan krijg je misschien niet veel roem of eer of aanzien, maar dan ben je wel verstandig.
Als je dan maar trouw je werk doet … zal het goed met je gaan, krijg je misschien meer personeel of een leidinggevende functie. Dat zegt vers 24. Want wie lui is, wie te beroerd is om zijn nest uit te komen, wie de kantjes ervan afloopt, die zal op de blaren zitten. Die zal een slavenbestaan hebben: moeten doen wat anderen zeggen. Een aansporing van Spreuken, net als op andere plaatsen om je in te zetten: wees ijverig, en niet lui. Dat betekent niet dat je als maar door moet gaan. Of werken tot je erbij neervalt. Of heel haastig werken. Maar gewoon je werk doen als dat gevraagd wordt, dan mag je daar zegen over verwachten.

Ik hoop dat je zo regelmatig eens een spreuk leest, hem overdenkt en er eens op kauwt. Dan kun je steeds meer ontdekken van hoe je wijs in het leven kan staan. Dan ga je steeds meer op Jezus lijken: Hij wordt immers de wijsheid van God genoemd. Als Jezus de wijsheid van God is, hoop ik dat je elke dag dicht bij Hem gaat. Dan besef je ook dat al deze adviezen je niet op eigen kracht lukken. Soms je kun je zo weinig energie hebben, soms voel je je wel alleen en pijn gedaan door wat mensen zeggen, soms heb je geen zin om opmerkingen van anderen aan te nemen … denk dan maar aan wat Jezus deed. Hij zegt: de weg van het leven ben ik al gegaan. Ik heb alle opmerkingen willen dragen, ik ben de minste geweest hoewel ik zelf God was, ik heb alles los gelaten: zodat je uiteindelijk door mij in eeuwigheid het goede leven zult krijgen. Zo hoop ik dat u en jij je werk mogen doen, mochten doen in alle wijsheid en tenslotte eeuwig met Jezus zullen regeren op de troon! Amen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: